VAI TRÒ CỦA NGHỊ ĐỊNH 274/2025/NĐ-CP TRONG VIỆC BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI LAO ĐỘNG THAM GIA BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC VÀ BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP

Nghị định 274/2025/NĐ-CP trước hết tăng cường chế tài tài chính đối với hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, qua đó răn đe vi phạm và đảm bảo người lao động không bị thiệt thòi về quyền lợi. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (Khoản 1 Điều 40, 41), người sử dụng lao động chậm hoặc trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp phải đóng đủ số tiền chưa nộp và nộp thêm khoản lãi 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng. Nghị định 274/2025 đã cụ thể hóa quy định này tại Điều 3, 7 với mức lãi phạt 0,03%/ngày (tương đương ~11%/năm) tính trên số tiền và số ngày vi phạm. Mức lãi suất cao này vừa bù đắp thiệt hại cho quỹ bảo hiểm xã hội, vừa thúc đẩy doanh nghiệp nhanh chóng thực hiện nghĩa vụ, đảm bảo dù đóng trễ thì quỹ bảo hiểm xã hội vẫn thu đủ cả gốc lẫn lãi để chi trả chế độ cho người lao động.

Đồng thời, việc phải trả lãi cao khiến doanh nghiệp nhận thấy “chậm đóng sẽ không có lợi”, buộc họ ưu tiên đóng bảo hiểm xã hội đúng hạn để tránh chịu chi phí phát sinh. Bên cạnh đó, Điều 6 Nghị định 274/2025/NĐ-CP yêu cầu doanh nghiệp trốn đóng phải nộp bù đầy đủ số tiền chưa đóng kèm lãi 0,03%/ngày; trường hợp vi phạm nghiêm trọng có thể bị xử phạt hành chính và thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự. Những chế tài tài chính và hình sự nghiêm khắc này tạo áp lực buộc người sử dụng lao động tuân thủ pháp luật về bảo hiểm xã hội, nhờ vậy quyền lợi bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp của người lao động được đảm bảo kịp thời, đầy đủ.

Song song với việc tăng chế tài, Nghị định 274/2025/NĐ-CP còn làm rõ ranh giới giữa “chậm đóng” và “trốn đóng” bảo hiểm xã hội, xác định cụ thể thời điểm mà hành vi chậm đóng của doanh nghiệp sẽ bị coi là trốn đóng. Trước đây, thiếu quy định rõ ràng khiến việc xử lý doanh nghiệp chây ỳ gặp khó; nay Nghị định 274/2025/NĐ-CP đã khắc phục điều này, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm. Khoản 1 Điều 39 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 liệt kê các hành vi bị coi là trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bao gồm: không đăng ký hoặc đăng ký thiếu số lao động phải tham gia bảo hiểm xã hội sau 60 ngày kể từ hạn đăng ký; khai báo tiền lương đóng bảo hiểm xã hội thấp hơn thực tế; và đã đăng ký nhưng không đóng hoặc đóng không đủ quá 60 ngày kể từ hạn đóng dù đã bị cơ quan chức năng đôn đốc.

Dựa trên đó, Nghị định 274/2025/NĐ-CP (Điều 3, 6) hướng dẫn chi tiết thời điểm chuyển từ “chậm đóng” sang “trốn đóng” để áp dụng chế tài phù hợp. Chẳng hạn, nếu quá 60 ngày từ hạn đăng ký bảo hiểm xã hội mà doanh nghiệp chưa đăng ký, thì từ ngày 61 hành vi này bị coi là trốn đóng. Tương tự, kê khai tiền lương thấp hơn thực tế để đóng bảo hiểm xã hội mức thấp sẽ bị tính là trốn đóng từ kỳ đóng kế tiếp. Đối với doanh nghiệp đã tham gia nhưng chậm đóng, Nghị định 274/NĐ-CP nêu rõ nếu quá 60 ngày sau hạn đóng mà chưa nộp bù tiền nợ (đặc biệt sau khi đã bị đôn đốc) thì hành vi chậm đóng sẽ chuyển thành trốn đóng và bị xử lý tương ứng. Việc ấn định mốc “60 ngày” này thống nhất với Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (Điều 40, 41), tạo sự minh bạch, nhất quán khi thực thi. Nhờ ranh giới cụ thể đó, người lao động được bảo vệ tốt hơn: doanh nghiệp không thể lợi dụng khoảng trống pháp lý để trì hoãn đóng bảo hiểm xã hội mà không bị xử lý, và mọi trường hợp cố tình trốn tránh nghĩa vụ đều bị phát hiện, xử lý kịp thời nhằm đảm bảo quyền lợi bảo hiểm xã hội người lao động.

Nghị định 274/2025/NĐ-CP cũng đề cao vai trò chủ động của cơ quan bảo hiểm xã hội trong giám sát, đôn đốc việc đóng bảo hiểm xã hội, qua đó trực tiếp bảo vệ quyền lợi người lao động. Điều 3 Nghị định quy định Giám đốc cơ quan bảo hiểm xã hội phải rà soát hàng tháng để phát hiện doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng, và gửi văn bản đôn đốc yêu cầu thực hiện nghĩa vụ trong 10 ngày đầu mỗi tháng. Văn bản này phải nêu rõ nội dung như số tiền, số ngày chậm/trốn đóng; tiền lãi 0,03%/ngày phải nộp; biện pháp xử lý; thời hạn khắc phục..., thông báo cụ thể vi phạm và yêu cầu doanh nghiệp sớm khắc phục. Quy định tạo quy trình nhắc nhở thống nhất, đảm bảo mọi vi phạm đều được cơ quan bảo hiểm xã hội theo dõi sát và nhắc nhở kịp thời.

Nếu quá thời hạn (tối đa 60 ngày sau hạn đóng) doanh nghiệp chưa khắc phục, bảo hiểm xã hội sẽ chuyển danh sách vi phạm sang thanh tra lao động để xử lý; trước ngày 15 quý sau, bảo hiểm xã hội cấp tỉnh gửi danh sách doanh nghiệp chậm, trốn đóng cho thanh tra lao động cùng cấp làm căn cứ thanh tra, xử phạt. Cơ chế phối hợp này giúp xử lý vi phạm nhanh chóng, đảm bảo doanh nghiệp chây ỳ bị phát hiện và chế tài kịp thời, người lao động tránh bị nợ đọng bảo hiểm xã hội kéo dài. So với Nghị định 115/2015/NĐ-CP (hướng dẫn Luật Bảo hiểm xã hội 2014) chỉ quy định chung chung việc đôn đốc, không nêu thời hạn, trình tự, Nghị định 274/2025/NĐ-CP chi tiết và quyết liệt hơn khi chế định trách nhiệm đôn đốc thành quy trình bắt buộc, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý, thực thi, giúp các khoản đóng bảo hiểm xã hội được thu hồi sớm trước khi nợ đọng quá lớn, hạn chế tình trạng người lao động không được giải quyết chế độ do doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội.

Bên cạnh việc siết chặt xử lý vi phạm, Nghị định 274/2025/NĐ-CP còn có những quy định nhân văn, đảm bảo công bằng cho doanh nghiệp gặp khó khăn khách quan, gián tiếp bảo vệ quyền lợi người lao động bằng cách duy trì quan hệ lao động bền vững. Điều 4 Nghị định liệt kê 4 trường hợp đặc biệt không bị coi là trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp lâm vào tình trạng bất khả kháng: (1) Doanh nghiệp bị thiên tai nghiêm trọng (bão, lũ lụt, hạn hán, động đất, hỏa hoạn lớn hoặc thảm họa tương tự) ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất kinh doanh; (2) Bị dịch bệnh nguy hiểm do cơ quan có thẩm quyền công bố làm gián đoạn sản xuất, suy giảm nghiêm trọng tài chính; (3) Rơi vào tình trạng khẩn cấp theo pháp luật (chiến tranh, bạo loạn hoặc tình huống khẩn cấp khác) khiến hoạt động bị đình trệ; (4) Các sự kiện bất khả kháng khác theo quy định của luật dân sự.

Trong những tình huống này, nếu doanh nghiệp không thể đóng bảo hiểm xã hội đúng hạn thì sẽ không bị coi là trốn đóng (tức không bị phạt), với điều kiện doanh nghiệp phải báo cáo nguyên nhân và cung cấp hồ sơ chứng minh cho cơ quan bảo hiểm xã hội trước ngày 25 của tháng có văn bản đôn đốc. Yêu cầu chủ động báo cáo này thể hiện tính minh bạch, linh hoạt: ngăn ngừa doanh nghiệp lợi dụng lý do “khó khăn” chung chung, đồng thời bảo vệ những đơn vị thực sự gặp nạn không bị phạt oan, gián tiếp bảo vệ người lao động tại các doanh nghiệp này. Chính sách nhân văn này cân bằng mục tiêu kỷ luật, răn đe với hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi sau thiên tai, dịch bệnh..., đảm bảo quyền lợi lâu dài của người lao động: doanh nghiệp vượt khó sẽ sớm ổn định và đóng bảo hiểm xã hội đầy đủ trở lại, người lao động về lâu dài vẫn được hưởng đầy đủ các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp.

Nghị định 274/2025/NĐ-CP củng cố cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo về bảo hiểm xã hội, đảm bảo người lao động có kênh phản ánh, đòi quyền lợi hiệu quả. Điều 10 Nghị định 274/2025/NĐ-CP quy định quyết định giải quyết khiếu nại về bảo hiểm xã hội phải được công khai trong vòng 15 ngày kể từ ngày ban hành. Việc công khai có thể bằng nhiều hình thức – công bố tại cuộc họp, niêm yết tại trụ sở, thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng hoặc cổng thông tin điện tử – miễn sao thông tin đến các bên liên quan. Trước đây, Luật Khiếu nại 2011 và Nghị định 75/2012/NĐ-CP không bắt buộc công khai quyết định giải quyết khiếu nại. Việc Nghị định 274/2025/NĐ-CP bổ sung yêu cầu này đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, giúp người lao động nắm được kết quả giải quyết khiếu nại của mình hoặc tập thể. Bên cạnh đó, Nghị định mở rộng thẩm quyền giải quyết tố cáo: Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh được giao xử lý tố cáo vi phạm bảo hiểm xã hội xảy ra trước năm 1995 tại địa phương, khắc phục tình trạng trước đây các vụ vi phạm cũ không rõ cơ quan xử lý; đồng thời, nếu người bị tố cáo đã chuyển công tác hoặc nghỉ việc thì cơ quan nơi người đó từng làm việc phải phối hợp với đơn vị hiện quản lý để giải quyết. Quy định này bổ sung cho pháp luật hiện hành (Luật Tố cáo 2018, Nghị định 31/2019/NĐ-CP), đảm bảo không vụ tố cáo nào bị bỏ sót hoặc bế tắc vì lý do thẩm quyền hoặc thay đổi nơi làm việc. Với các quy định mới này, Nghị định 274/2025/NĐ-CP đã tạo ra cơ chế pháp lý giúp người lao động chủ động bảo vệ quyền lợi của mình. Người lao động có thể yên tâm mọi khiếu nại, tố cáo về việc doanh nghiệp chậm, nợ đóng bảo hiểm xã hội sẽ được cơ quan chức năng giải quyết; kết quả được công khai minh bạch, ngăn ngừa tình trạng bao che hay giải quyết không thỏa đáng. Điều đó khẳng định mục tiêu cao nhất của Nghị định là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động trong quan hệ bảo hiểm xã hội.

Có thể khẳng định Nghị định 274/2025/NĐ-CP giữ vai trò then chốt trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm thất nghiệp trong giai đoạn hiện nay. Nghị định đã cụ thể hóa và đưa vào cuộc sống các quy định tiến bộ của Luật Bảo hiểm xã hội 2024, thiết lập một khung pháp lý chặt chẽ để phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội. Những điểm mới đột phá – từ mức lãi phạt 0,03%/ngày đối với số tiền chậm đóng, cho tới việc công khai kết quả giải quyết khiếu nại và mở rộng thẩm quyền giải quyết tố cáo – đã tạo ra bước chuyển biến mạnh mẽ trong công tác quản lý bảo hiểm xã hội, đảm bảo mọi người lao động đều được tham gia và thụ hưởng đầy đủ các chế độ bảo hiểm theo luật định.

Thông tin có trong bài viết này mang tính chất chung và chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin về quy định pháp luật. DB Legal sẽ không chịu trách nhiệm cho bất kỳ việc sử dụng hoặc áp dụng thông tin cho bất kỳ mục đích kinh doanh nào. Để có tư vấn pháp lý chuyên sâu, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi.

📞: +84 357 466 579

📧: contact@dblegal.vn

🌐Facebook:  DB Legal Vietnamese Fanpage or DB Legal English Fanpage 

🐦X(Twitter)

💼Linkedin

🎬Youtube