NGHIÊN CỨU NGHĨA VỤ CỦA NHÀ THẦU NƯỚC NGOÀI TRONG VIỆC SỬ DỤNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM VÀ LAO ĐỘNG NƯỚC NGOÀI, QUY ĐỊNH TẠI NGHỊ ĐỊNH 219/2025/NĐ-CP VỀ LAO ĐỘNG LÀ NGƯỜI NƯỚC NGOÀI LÀM VIỆC TẠI VIỆT NAM

Là “người sử dụng người lao động” theo Bộ luật Lao động 2019, nhà thầu nước ngoài có toàn quyền tuyển dụng, quản lý và điều hành người lao động, nhưng cũng phải thực hiện các nghĩa vụ chung mà pháp luật quy định. Đầu tiên, nhà thầu nước ngoài phải thực hiện nghiêm túc hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể và các thỏa thuận khác với người lao động, tôn trọng danh dự, nhân phẩm người lao động. Thứ hai, họ phải đảm bảo các quyền cơ bản cho người lao động Việt Nam và người lao động nước ngoài làm việc cho mình: trả lương đúng thời hạn, đầy đủ như hợp đồng quy định; đảm bảo tiền lương tối thiểu vùng; thực hiện chế độ nghỉ lễ, nghỉ phép đầy đủ và điều kiện làm việc an toàn, vệ sinh theo quy định. Thứ ba, nhà thầu nước ngoài có nghĩa vụ tuân thủ các quy định về bảo hiểm xã hội, y tế và thất nghiệp cho người lao động. Cụ thể,  khoản 1 Điều 168 Bộ luật Lao động 2019 quy định: “Người sử dụng lao động, người lao động phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp”. Như vậy, khi nhà thầu nước ngoài ký hợp đồng lao động với bất kỳ người lao động nào – bao gồm cả người Việt và người nước ngoài – nếu các điều kiện về thời hạn hợp đồng và giấy phép lao động thỏa mãn quy định thì họ phải đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động đó theo pháp luật Việt Nam. Ngoài ra, nhà thầu phải tổ chức huấn luyện an toàn lao động, cung cấp trang thiết bị bảo hộ cho người lao động theo quy định chung về an toàn lao động.

Tóm lại, mọi nhà thầu nước ngoài khi hoạt động tại Việt Nam đều phải tuân thủ nguyên tắc tôn trọng, thực hiện đúng Luật Lao động 2019 và các quy định liên quan. Các quy định này đảm bảo người lao động Việt Nam và người lao động nước ngoài được bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Khi tuyển dụng và sử dụng lao động Việt Nam, nhà thầu nước ngoài chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Lao động và các văn bản hướng dẫn. Trước tiên, họ phải tuân thủ quy trình tuyển dụng lao động theo Điều 11 Bộ luật Lao động 2019, có quyền tuyển dụng trực tiếp hoặc thông qua dịch vụ việc làm và ký hợp đồng lao động với người Việt Nam theo nhu cầu và năng lực chuyên môn. Nhà thầu phải ban hành nội quy lao động (nếu sử dụng từ 10 người trở lên) và phải đăng ký nội quy tại cơ quan lao động địa phương. Khi ký kết hợp đồng lao động với người Việt Nam, nhà thầu nước ngoài phải ghi rõ mức lương, thời gian làm việc, chế độ bảo hiểm… phù hợp quy định, không được phép phân biệt đối xử giữa lao động trong nước và nước ngoài.

Cùng với đó, nhà thầu nước ngoài còn có nghĩa vụ đào tạo và nâng cao kỹ năng nghề cho người lao động Việt Nam của mình. Theo Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động phải “đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nhằm duy trì, chuyển đổi nghề nghiệp, việc làm cho người lao động”. Điều này có nghĩa nhà thầu phải tổ chức các khóa đào tạo nghề nghiệp, huấn luyện tay nghề cho lao động Việt Nam tham gia dự án, công trình nhằm nâng cao năng lực, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật mà hợp đồng yêu cầu. Bên cạnh đó, nhà thầu phải duy trì môi trường lao động an toàn và đảm bảo quyền lợi khác cho người Việt Nam: đóng bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp theo quy định; mua bảo hiểm cho công nhân nếu hợp đồng yêu cầu; đảm bảo dinh dưỡng, điều kiện sinh hoạt tại công trường.

Đặc biệt, trong lĩnh vực xây dựng, quy định pháp luật càng khắt khe hơn về sử dụng lao động Việt Nam. Nghị định 175/2024/NĐ-CP qui định khi được cấp phép hoạt động xây dựng, nhà thầu nước ngoài phải liên danh hoặc sử dụng nhà thầu phụ Việt Nam để thực hiện hợp đồng, trừ trường hợp nội lực trong nước không đáp ứng được. Quy định này nhấn mạnh việc ưu tiên sử dụng năng lực Việt Nam và đảm bảo chia sẻ công việc rõ ràng cho lao động, nhà thầu trong nước. Ngoài ra, sau khi trúng thầu, nhà thầu nước ngoài có trách nhiệm lập văn phòng điều hành, đăng ký lao động người Việt làm giám sát, quản lý tại công trường để phối hợp với đội ngũ tại Việt Nam.

Ngoài yêu cầu liên danh, nhà thầu nước ngoài bắt buộc phải tuân thủ quy định về tuyển dụng. Theo các văn bản hướng dẫn (đã có hiệu lực cho đến khi Nghị định 219/2025/NĐ-CP có hiệu lực) thì trước khi sử dụng lao động nước ngoài, nhà thầu phải thông báo tuyển dụng lao động Việt Nam để thử sức. Chẳng hạn, Nghị định 219/2025/NĐ-CP quy định trong hồ sơ xin cấp phép lao động cho người nước ngoài, nhà thầu phải đính kèm văn bản báo cáo đã thông báo tuyển dụng lao động Việt Nam về vị trí đó. Cụ thể: “Trước ít nhất 05 ngày… người sử dụng lao động đã thông báo tuyển dụng người lao động Việt Nam theo quy định tại khoản 1 Điều 11 Bộ luật Lao động… Tuy nhiên, không tuyển dụng được lao động Việt Nam vào vị trí dự kiến sử dụng người lao động nước ngoài.”. Điều này khẳng định nghĩa vụ ưu tiên tuyển người lao động trong nước vào các vị trí công việc, chỉ khi không tìm được người phù hợp thì mới được huy động lao động nước ngoài.

Như vậy, tổng hợp các quy định, nghĩa vụ đối với lao động Việt Nam của nhà thầu nước ngoài gồm: tuân thủ Bộ luật Lao động và pháp luật có liên quan (lương, thời gian, bảo hiểm xã hội,…); thực hiện đầy đủ các cam kết trong hợp đồng lao động (không được phân biệt đối xử); ưu tiên đào tạo và sử dụng lao động Việt Nam (đặc biệt theo quy định liên danh trong xây dựng); thông báo tuyển dụng và sử dụng lao động Việt Nam tại các vị trí có thể.

Khi sử dụng lao động nước ngoài tại Việt Nam, nhà thầu nước ngoài phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định của Nghị định 219/2025/NĐ-CP cùng các quy định liên quan. Đầu tiên, họ chỉ được đưa người lao động nước ngoài vào làm việc sau khi được cơ quan Nhà nước cấp có thẩm quyền cấp Giấy phép lao động cho người đó theo quy trình tại Nghị định 219/2025/NĐ-CP. Trong hồ sơ xin phép phải có: hợp đồng lao động, hộ chiếu, giấy khám sức khỏe… và quan trọng nhất là “Văn bản của người sử dụng lao động báo cáo giải trình nhu cầu sử dụng lao động nước ngoài” theo Mẫu số 03 kèm theo Nghị định. Điều này thể hiện trách nhiệm của nhà thầu trong việc giải trình rõ ràng lý do phải tuyển dụng lao động nước ngoài.

Tiếp theo, trong quá trình nộp hồ sơ, nhà thầu nước ngoài phải chứng minh đã thực hiện thông báo tuyển người Việt Nam như đã nêu ở trên. Nếu đúng là vị trí đó không tuyển được lao động Việt Nam, thì mới được xem xét cấp phép cho lao động nước ngoài. Như phân tích ở phần trước, Văn bản báo cáo và thông báo tuyển dụng lao động Việt Nam là điều kiện bắt buộc khi nộp hồ sơ cấp phép lao động cho người nước ngoài. Nếu trong 5 ngày từ khi thông báo không tìm được người phù hợp, Uỷ ban nhân dân tỉnh xác nhận cho phép, nhà thầu mới được tuyển lao động nước ngoài. Do đó, trách nhiệm của nhà thầu là phải khách quan, trung thực trong việc tìm lao động Việt; đồng thời hoàn chỉnh thủ tục giấy tờ cho lao động nước ngoài phù hợp với quy định mới nhất.

Một khía cạnh quan trọng khác là giới hạn đối tượng lao động nước ngoài được phép sử dụng. Nghị định 219/2025/NĐ-CP xác định cụ thể những vị trí công việc cấp phép cho người nước ngoài (như nhà quản lý, giám đốc điều hành, chuyên gia, lao động kỹ thuật) tuân thủ Điều 157 Bộ luật Lao động 2019. Trong đó, Nghị định chỉ cho phép nhà thầu đăng ký đưa vào Việt Nam “những chuyên gia quản lý kinh tế, quản lý kỹ thuật và người có tay nghề cao mà Việt Nam không đủ khả năng đáp ứng”. Điều này nghĩa là nhà thầu nước ngoài chỉ được sử dụng lao động nước ngoài ở trình độ cao, công việc đặc thù. Nếu công việc có thể do lao động trong nước đảm nhiệm, nhà thầu phải tuyển người Việt hoặc đào tạo họ đạt yêu cầu kỹ thuật. Quy định này nhằm bảo vệ thị trường lao động Việt Nam, khuyến khích chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm.

Khi đã đưa lao động nước ngoài vào làm việc, nhà thầu nước ngoài tiếp tục có các trách nhiệm như đối với lao động Việt. Cụ thể, họ phải đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động nước ngoài khi đối tượng đó thuộc diện bắt buộc phải tham gia (như hợp đồng ≥1 năm và có giấy phép lao động hợp pháp). Ngoài ra, nhà thầu nước ngoài phải đảm bảo trả lương đầy đủ và các chế độ phúc lợi theo hợp đồng đã cam kết, đồng thời không được vi phạm các quy định về an toàn lao động và chế độ nghỉ phép của người nước ngoài tại Việt Nam. Để phục vụ công tác quản lý nhà nước, nhà thầu có trách nhiệm phối hợp với cơ quan chức năng báo cáo định kỳ việc sử dụng người nước ngoài theo quy định.

Như vậy, nghĩa vụ của nhà thầu nước ngoài đối với lao động nước ngoài gồm: tuân thủ trình tự cấp phép, gia hạn, thu hồi giấy phép lao động theo Nghị định 219/2025/NĐ-CP; cung cấp đầy đủ hồ sơ và báo cáo nhu cầu sử dụng lao động nước ngoài; chỉ tuyển đúng những lao động nước ngoài thuộc trường hợp cần thiết và cấp phép (chuyên gia, quản lý cấp cao…); đồng thời thực hiện các quy định chung của Luật Lao động như trả lương, đóng bảo hiểm theo đúng pháp luật.

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành, nhà thầu nước ngoài khi hoạt động phải hoàn toàn tuân thủ các quy định của Bộ luật Lao động 2019 và các nghị định hướng dẫn, trong đó nổi bật là Nghị định 219/2025/NĐ-CP về quản lý lao động nước ngoài. Về lao động Việt Nam, họ có trách nhiệm tuyển dụng và sử dụng người Việt một cách công bằng, đảm bảo quyền lợi, tiền lương, bảo hiểm và điều kiện làm việc theo quy định. Đặc biệt, trong một số ngành như xây dựng, luật yêu cầu nhà thầu phải ưu tiên liên danh hoặc hợp tác với nhà thầu phụ Việt Nam. Về lao động nước ngoài, nhà thầu phải xin cấp phép cho người lao động trước khi sử dụng, bao gồm thủ tục giải trình nhu cầu tuyển dụng và báo cáo đã tìm lao động Việt nhưng không được chấp thuận. Đồng thời, họ chỉ được tuyển chuyên gia, lao động kỹ thuật cao mà thị trường trong nước chưa đáp ứng được.

Như vậy, nhà thầu nước ngoài phải đảm bảo đầy đủ nghĩa vụ pháp lý khi tuyển dụng cả lao động Việt Nam và lao động nước ngoài, xuyên suốt từ tuyển dụng ban đầu đến quá trình thực hiện hợp đồng lao động. Sự tuân thủ này không chỉ bảo vệ quyền lợi người lao động mà còn góp phần duy trì quan hệ lao động hài hòa, phát huy hiệu quả nguồn nhân lực, phù hợp chính sách phát triển nhân lực của Việt Nam. Với sự ra đời của Nghị định 219/2025/NĐ-CP, các thủ tục liên quan được đơn giản hóa song song với việc tăng cường giám sát, giúp nhà thầu nước ngoài và cơ quan quản lý có căn cứ pháp lý rõ ràng để thực hiện đúng trách nhiệm của mình.

Nội dung bài viết này mang tính chất tham khảo chung về các quy định pháp luật. DB Legal không chịu trách nhiệm đối với bất kỳ việc sử dụng hoặc áp dụng thông tin này cho mục đích kinh doanh. Để được tư vấn chuyên sâu cho từng trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ chúng tôi.

Để biết thêm thông tin chi tiết: