KHI BỊ XÉT XỬ, KẾT TỘI OAN: CẦN PHẢI LÀM GÌ ĐỂ ĐƯỢC GIẢI OAN ? (Nhìn từ bản án sơ thẩm, phúc thẩm đến giám đốc thẩm – qua một số vụ án oan điển hình)

1. Cơ sở pháp lý bảo vệ người bị kết án oan

Hiến pháp năm 2013 khẳng định nguyên tắc suy đoán vô tội tại Điều 31.
Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 tiếp tục cụ thể hóa nguyên tắc này tại Điều 13, đồng thời đặt ra yêu cầu phải xác định sự thật khách quan, toàn diện của vụ án (Điều 15).
Khi các nguyên tắc này bị vi phạm, dẫn đến việc kết tội oan, người bị kết án có quyền yêu cầu xem xét lại bản án theo trình tự luật định.

2. Giải oan ở giai đoạn xét xử sơ thẩm – Quyền kháng cáo

Theo Điều 331 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, bị cáo có quyền kháng cáo bản án sơ thẩm nếu cho rằng mình bị kết án oan. Thời hạn kháng cáo là 15 ngày theo Điều 333 BLTTHS.

Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ án oan nếu bị cáo không thực hiện quyền kháng cáo hoặc kháng cáo không đầy đủ, rõ ràng thì rất dễ bị “đóng khung” ngay từ cấp sơ thẩm.

3. Phúc thẩm – Cơ hội sửa sai quan trọng

Xét xử phúc thẩm là cấp xét xử có ý nghĩa đặc biệt trong việc khắc phục oan sai.
Tòa án cấp phúc thẩm có quyền hủy án, sửa án hoặc tuyên bị cáo không phạm tội theo Điều 355 BLTTHS.

Vụ án ông Nguyễn Thanh Chấn (Bắc Giang) là ví dụ điển hình.
Ban đầu, ông Chấn bị kết án tù chung thân ở cả sơ thẩm và phúc thẩm.
Tuy nhiên, sau nhiều năm kêu oan, cùng với sự vào cuộc của các cơ quan tiến hành tố tụng, vụ án đã được xem xét lại theo thủ tục đặc biệt và ông được minh oan hoàn toàn.

4. Giải oan theo thủ tục giám đốc thẩm – Con đường cuối cùng

Giám đốc thẩm là thủ tục đặc biệt xem xét lại bản án đã có hiệu lực pháp luật
khi có vi phạm nghiêm trọng tố tụng hoặc sai lầm nghiêm trọng trong áp dụng pháp luật (Điều 371 BLTTHS 2015).

Vụ án ông Huỳnh Văn Nén (Bình Thuận) cho thấy vai trò quyết định của thủ tục này.
Ông Nén bị kết án oan, phải chịu hơn 17 năm tù cho hai vụ án khác nhau.
Chỉ đến khi các bản án được kháng nghị giám đốc thẩm, toàn bộ vụ án mới được hủy và ông chính thức được giải oan.

Một trường hợp khác là anh Hồ Duy Hải trong vụ án Bưu điện Cầu Voi.
Mặc dù còn nhiều tranh cãi, vụ án đã cho thấy tầm quan trọng của việc xem xét
bản án theo thủ tục giám đốc thẩm khi có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng tố tụng.

5. Hệ quả pháp lý sau khi được giải oan

Người bị kết án oan có quyền được xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017.
Đây không chỉ là sự bù đắp về vật chất mà còn là sự thừa nhận trách nhiệm của Nhà nước đối với những sai lầm tư pháp đã gây ra.

6. Kết luận

Giải oan không chỉ là hành trình đi tìm công lý cho một cá nhân, mà còn là thước đo cho tính nhân văn và tiến bộ của nền tư pháp.
Việc bảo đảm quyền kháng cáo, kháng nghị và xem xét lại bản án chính là cách để pháp luật tự sửa chữa sai lầm của mình trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử.

Nội dung bài viết này mang tính chất tham khảo chung về các quy định pháp luật. DB Legal không chịu trách nhiệm đối với bất kỳ việc sử dụng hoặc áp dụng thông tin này cho mục đích kinh doanh. Để được tư vấn chuyên sâu cho từng trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ chúng tôi.

Để biết thêm thông tin chi tiết: