Làm giả giấy tờ để vay tiền ngân hàng-chịu trách nhiệm như thế nào?

I. CÁC HÌNH THỨC LÀM GIẢ GIẤY TỜ VAY TIỀN PHỔ BIẾN HIỆN NAY

Theo ghi nhận từ các cơ quan tiến hành tố tụng và các tổ chức tín dụng, hành vi làm giả giấy tờ vay tiền ngân hàng hiện nay diễn ra rất tinh vi với nhiều phương thức, thủ đoạn khác nhau. Có thể phân loại thành ba nhóm hành vi chính sau đây:

1.1. Làm giả giấy tờ nhân thân

Đối tượng sử dụng công nghệ in ấn, cắt ghép tinh vi để làm giả Căn cước công dân (CCCD), Sổ hộ khẩu hoặc Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân. Mục đích của hành vi này là giả mạo thông tin cá nhân của người khác nhằm che giấu lịch sử nợ xấu trên hệ thống CIC (Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia), hoặc sử dụng thông tin của người đã chết, người không có thật để vay tiền rồi xù nợ.

1.2. Làm giả hồ sơ chứng minh năng lực tài chính

Đối với các khoản vay tín chấp, Ngân hàng yêu cầu khách hàng phải chứng minh thu nhập ổn định. Các đối tượng thường làm giả Hợp đồng lao động, Bảng lương, Quyết định bổ nhiệm, Giấy xác nhận thu nhập có con dấu giả của doanh nghiệp, hoặc thậm chí chỉnh sửa biến động số dư trên Sao kê tài khoản ngân hàng. Nhiều trường hợp các công ty 'ma' được thành lập chỉ để ký khống hợp đồng lao động và xác nhận mức lương cao bất thường cho người vay.

1.3. Làm giả giấy tờ tài sản bảo đảm

Đây là hình thức nguy hiểm nhất, thường áp dụng cho các khoản vay thế chấp có giá trị lớn lên đến hàng tỷ đồng. Thủ đoạn phổ biến là làm giả Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở (Sổ đỏ/Sổ hồng), Giấy đăng ký xe ô tô (Cà vẹt xe), hoặc Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Các đối tượng có thể làm giả hoàn toàn phôi giấy tờ của cơ quan nhà nước hoặc sử dụng phôi thật nhưng đè ghép thông tin, con dấu và chữ ký giả.

II. TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI HÀNH VI LÀM GIẢ GIẤY TỜ VAY TIỀN

Hành vi làm giả giấy tờ để vay tiền ngân hàng không đơn thuần là giao dịch dân sự vi phạm mà cấu thành các tội danh nguy hiểm được quy định trong Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Tùy thuộc vào động cơ, mục đích, diễn biến hành vi và hậu quả xảy ra, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo một hoặc cả hai tội danh sau:

2.1. Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức (Điều 341 BLHS)

Căn cứ Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015, người nào làm giả con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ khác của cơ quan, tổ chức hoặc sử dụng con dấu, tài liệu hay giấy tờ giả đó nhằm thực hiện hành vi trái pháp luật thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cấu thành tội phạm: Chỉ cần người vi phạm có hành vi 'làm giả' (tự mình in, làm ra giấy tờ giả) hoặc 'sử dụng' (biết là giấy tờ giả nhưng vẫn nộp vào ngân hàng) để làm hồ sơ vay vốn, thì tội phạm đã hoàn thành về mặt lý luận mà chưa bắt buộc ngân hàng phải giải ngân tiền.

Hình phạt: Khung hình phạt cơ bản là phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm. Trong trường hợp phạm tội có tổ chức, làm giả từ 06 tài liệu trở lên, hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng trở lên, mức phạt tù có thể lên đến 07 năm tù.

2.2. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 BLHS)

Nếu người vi phạm sử dụng giấy tờ giả làm thủ đoạn gian dối nhằm làm cho Ngân hàng tin đó là hồ sơ thật, từ đó phê duyệt và giải ngân tiền, sau khi nhận được tiền thì chiếm đoạt (không trả lại, bỏ trốn, hoặc sử dụng vào mục đích bất hợp pháp), hành vi sẽ cấu thành Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự.

Yếu tố cấu thành cốt lõi: Sự kết hợp giữa 'thủ đoạn gian dối' (dùng giấy tờ giả) và 'mục đích chiếm đoạt tài sản' (lấy tiền của Ngân hàng).

Mức phạt nghiêm khắc: Khung hình phạt nhẹ nhất là phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm (khi tài sản chiếm đoạt từ 2 triệu đến dưới 50 triệu đồng). Tuy nhiên, vì các khoản vay ngân hàng thường có giá trị lớn, hình phạt tăng rất nhanh:

- Chiếm đoạt từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng: Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

- Chiếm đoạt từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng: Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm.

- Chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.

2.3. Mối quan hệ pháp lý và nguyên tắc xử lý khi phạm nhiều tội

Một câu hỏi pháp lý quan trọng là: Khi một người vừa làm giả/sử dụng giấy tờ giả vừa chiếm đoạt tiền vay của Ngân hàng thì sẽ bị xử lý như thế nào?

Theo đường lối xử lý án hình sự và Thông tư liên tịch của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an:

1. Nếu hành vi làm giả/sử dụng giấy tờ giả chỉ là phương tiện, thủ đoạn để thực hiện mục đích duy nhất là chiếm đoạt tiền của Ngân hàng, và người phạm tội đã giải ngân, chiếm đoạt tiền: Thông thường, Tòa án sẽ truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174), trong đó hành vi dùng giấy tờ giả được xem là phương thức gian dối cấu thành tội phạm.

2. Nếu người phạm tội tự mình thực hiện hành vi làm giả giấy tờ độc lập, sau đó mới dùng giấy tờ đó đi lừa đảo, hoặc sử dụng nhiều giấy tờ giả cho nhiều mục đích khác nhau: Cơ quan tố tụng có thể truy cứu trách nhiệm hình sự về cả 02 tội danh độc lập: Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức (Điều 341) và Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174). Khi đó, Tòa án sẽ tổng hợp hình phạt theo quy định tại Điều 55 Bộ luật Hình sự.

III.TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ VÀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH

3.1. Hậu quả pháp lý dân sự và xử lý hợp đồng tín dụng vô hiệu

Bên cạnh trách nhiệm hình sự, hành vi làm giả giấy tờ vay tiền phát sinh hậu quả pháp lý nghiêm trọng theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015:

- Hợp đồng tín dụng bị tuyên vô hiệu do bị lừa dối: Căn cứ Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015, khi một bên tham gia giao dịch dân sự do bị lừa dối (sử dụng thông tin, giấy tờ giả mạo) thì giao dịch đó bị vô hiệu. Ngân hàng có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố Hợp đồng tín dụng và Hợp đồng thế chấp tài sản (nếu có) vô hiệu toàn bộ.

Nghĩa vụ hoàn trả và bồi thường thiệt hại:"Theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015, khi giao dịch dân sự vô hiệu, các bên khôi phục lại trạng thái ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Bên vay phải ngay lập tức hoàn trả toàn bộ dư nợ gốc cho Ngân hàng. Đồng thời, bên có lỗi gây thiệt hại (người sử dụng giấy tờ giả) phải bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế phát sinh (bao gồm lãi suất thỏa thuận, chi phí định giá, chi phí tố tụng...)

3.2. Trách nhiệm xử lý vi phạm hành chính

Trong trường hợp người vi phạm mới dừng lại ở hành vi làm giả hoặc sử dụng giấy tờ giả để nộp hồ sơ, nhưng bị Ngân hàng phát hiện kịp thời, chưa giải ngân và chưa gây ra thiệt hại tài sản, đồng thời chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự (hoặc do tính chất vi phạm nhỏ), người vi phạm sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính:

- Theo Nghị định 88/2019/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 143/2021/NĐ-CP): "Hành vi cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật để vay vốn tại tổ chức tín dụng có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với cá nhân.

- Theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP: Hành vi sử dụng giấy tờ, tài liệu giả để thực hiện thủ tục hành chính hoặc giao dịch có thể bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng, đồng thời bị tịch thu giấy tờ giả.

 IV. VÍ DỤ THỰC TẾ VÀ DẪN CHỨNG BẢN ÁN MINH HỌA

Để giúp bạn đọc hình dung rõ hơn về cách thức xử lý của cơ quan tiến hành tố tụng trên thực tế, dưới đây là hai ví dụ điển hình dựa trên các vụ án có thật đã được Tòa án nhân dân xét xử:

- Ví dụ 1: Thế chấp Sổ đỏ giả để vay 3 tỷ đồng tại Ngân hàng      

Diễn biến vụ án: Nguyễn Văn A (ngụ tại TP. Hồ Chí Minh) do làm ăn thua lỗ nên đã thông qua mạng xã hội đặt làm một Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất giả (Sổ đỏ giả) đứng tên mình với chi phí 15 triệu đồng. Sau đó, A mang Sổ đỏ giả này đến Ngân hàng thương mại cổ phần B để làm thủ tục thế chấp vay số tiền 3.000.000.000 đồng.

Phát hiện và xử lý: Ngân hàng B tiến hành kiểm tra và thẩm định tại Văn phòng Đăng ký đất đai thì phát hiện Sổ đỏ trên là giả nên đã báo Cơ quan Cảnh sát điều tra. Cơ quan công an đã khởi tố vụ án.

Tuyên án của Tòa án: Mặc dù A chưa nhận được tiền giải ngân từ ngân hàng (hành vi lừa đảo chưa hoàn thành), nhưng hành vi của A đã cấu thành “Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản “ (ở giai đoạn phạm tội chưa đạt theo Điều 15 và Điều 174 BLHS) và “Tội làm giả, sử dụng con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức…” (Điều 341 BLHS). Tòa án đã tuyên phạt Nguyễn Văn A tổng cộng 08 năm tù giam cho cả hai tội danh.

- Ví dụ 2: Làm giả Bảng lương và Hợp đồng lao động để vay tín chấp tiêu dùng

Diễn biến vụ án: Trần Thị B là lao động tự do, không có thu nhập ổn định. B đã liên hệ với một đối tượng môi giới trên mạng để mua bộ hồ sơ giả gồm: Hợp đồng lao động xác nhận B là Trưởng phòng Kinh doanh của Công ty X và Bảng lương có xác nhận con dấu giả với mức lương 25 triệu đồng/tháng. B dùng hồ sơ này nộp vay tín chấp tại 03 ngân hàng/công ty tài chính khác nhau và được giải ngân tổng cộng 250.000.000 đồng.

Hậu quả: Sau khi nhận tiền, B tiêu xài cá nhân và chỉ trả lãi được 2 tháng rồi cắt liên lạc, bỏ trốn.

Phán quyết hình sự: Khi bị bắt giữ, Tòa án xác định B đã dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt số tiền 250 triệu đồng. B bị Tòa án tuyên phạt 07 năm 06 tháng tù về “Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (theo Khoản 3 Điều 174 BLHS) và buộc phải hoàn trả toàn bộ dư nợ gốc cùng lãi suất cho các tổ chức tín dụng.

V. CẢNH BÁO PHÁP LÝ VÀ KHUYẾN NGHỊ PHÒNG NGỪA

5.1. Lời khuyên đối với người dân và khách hàng vay vốn:

1. Tuyệt đối không nghe theo lời dụ dỗ của các đối tượng môi giới, “cò mồi” tài chính cam kết làm giả bảng lương, làm giả sổ đỏ, bao duyệt hồ sơ 100%'. Khi vụ việc bị phát hiện, người trực tiếp đứng tên vay vốn sẽ là người chịu trách nhiệm hình sự đầu tiên.

2. Trung thực trong cung cấp thông tin: Trung thực cung cấp đúng, đủ hồ sơ tài chính cá nhân. Nếu không đủ điều kiện vay ngân hàng, người dân nên tìm đến các kênh tín dụng chính thức khác hoặc điều chỉnh khoản vay phù hợp với khả năng thực tế thay vì thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

3. Bảo mật thông tin cá nhân: Cẩn trọng trong việc bảo quản giấy tờ tùy thân (CCCD, Sổ hộ khẩu). Không chia sẻ hình ảnh giấy tờ tùy thân lên mạng xã hội hoặc giao cho các đối tượng không rõ nhân thân để tránh bị lợi dụng làm giả hồ sơ vay vốn.

5.2. Khuyến nghị đối với các tổ chức tín dụng

1. Nâng cao quy trình thẩm định: Tăng cường xác minh thực địa đối với các hồ sơ vay vốn, đối chiếu dữ liệu căn cước công dân gắn chip qua cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư của Bộ Công an.

2. Ứng dụng công nghệ phòng chống gian lận: Áp dụng công nghệ AI và OCR tiên tiến để phát hiện các dấu hiệu cắt ghép, chỉnh sửa trên tài liệu dạng ảnh hoặc file PDF; liên kết tra cứu dữ liệu thuế và bảo hiểm xã hội (BHXH) để xác minh thu nhập thực tế của khách hàng.

VI. KẾT LUẬN

Làm giả giấy tờ để vay tiền Ngân hàng không đơn giản là hành vi 'lách luật' hay giao dịch dân sự, mà là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng bị xã hội lên án và pháp luật trừng trị thích đáng. Hệ thống pháp luật Việt Nam đã xây dựng chế tài xử lý vô cùng chặt chẽ, từ xử phạt hành chính, vô hiệu hóa giao dịch dân sự cho đến các bản án hình sự nghiêm khắc với mức án tù có thể lên tới 20 năm hoặc Tù chung thân.

Mỗi cá nhân cần nâng cao nhận thức pháp luật, tỉnh táo trước các cạm bẫy môi giới tín dụng đen. Sự trung thực và tuân thủ pháp luật chính là lá chắn tốt nhất bảo vệ an toàn pháp lý cho bản thân và gia đình trong mọi giao dịch tài chính.